Jeugdhulp en zorg

Jeugdhulp (eerst jeugdzorg) is er voor kinderen, jongeren en ouders die tijdelijk extra steun kunnen gebruiken. Soms gaat het om vragen over opvoeden of gedrag. Soms om grotere zorgen, zoals problemen thuis, psychische klachten of een onveilige situatie.

Het doel van jeugdhulp is altijd om samen te kijken wat nodig is, zodat een kind of jongere veilig kan opgroeien en zich goed kan ontwikkelen. Dat kan lichte ondersteuning zijn, zoals advies of begeleiding thuis. Maar ook meer intensieve hulp, zoals behandeling, pleegzorg of bescherming.

Kinderen hebben hier recht op, als het hun ouders niet helemaal lukt om voor hun kind te zorgen. Ook ouders hebben dan recht op hulp en steun. Jeugdhulp is er dus niet alleen als het echt misgaat. Juist ook als er zorgen zijn en het fijn is om op tijd hulp in te schakelen. Samen wordt gekeken welke ondersteuning het best past bij het gezin en de situatie. Dat staat in het Kinderrechtenverdrag.

Helaas gaat dat niet altijd goed. Zo moeten kinderen soms lang wachten op hulp, luisteren professionals niet altijd goed naar wat kinderen en ouders nodig hebben, of krijgen kinderen te maken met steeds wisselende zorgverleners. Daar wil de Kinderombudsman iets aan doen.

Wat vindt de Kinderombudsman?

Kinderen die jeugdhulp nodig hebben, moeten de zorg krijgen die bij hen past. De Kinderombudsman vindt het belangrijk dat professionals vanaf het begin goed luisteren naar ouders én kinderen en samen bekijken wat nodig is. Samen maken ze dan een plan. Dit plan kan uit verschillende stappen bestaan. Soms zijn er zoveel dingen aan de hand dat in het plan wordt afgesproken wat er als eerste moet gebeuren. Verandert de situatie? Dan kan het nodig zijn om het plan aan te passen. Bijvoorbeeld als de situatie verbetert of juist slechter wordt. 

Is jeugdhulp nodig, dan moet het kind die jeugdhulp op tijd krijgen, en niet te ver van waar het kind woont. Verder vindt de Kinderombudsman het belangrijk dat er continuïteit is in de zorg en dat het kind steeds zorg krijgt van dezelfde hulpverleners. Dat zorgt voor een vertrouwd gevoel en is goed voor de ontwikkeling van het kind. Deze jeugdhulpprofessionals moeten ook echt geïnteresseerd zijn in het kind. Dus luisteren naar wat het kind vindt en rekening houden met wat het kind precies nodig heeft. Want elk kind is uniek.

De Kinderombudsman onderzoekt hoe het met kinderen en jongeren gaat die zorg nodig hebben van jeugdhulp. De uitkomsten gebruiken we om de overheid advies te geven om de jeugdhulp te verbeteren.  

Hier hebben kinderen recht op

Dat kinderen recht hebben op jeugdhulp staat in de wet. Daarin staat dat overheid moet zorgen voor jeugdhulp en dat zij die zorg ook moet betalen. Het recht op jeugdhulp staat ook in het Kinderrechtenverdrag. Daarin staan verschillende artikelen die rechtstreeks met jeugdhulp te maken hebben:

• De rechten in het Kinderrechtenverdrag gelden voor ieder kind (artikel 2). Daar is geen uitzondering op. Dus waar een kind ook woont in Nederland of Caraïbisch Nederland, het heeft recht op passende jeugdhulp dicht bij huis. Kinderen mogen daarnaast niet anders behandeld worden om iets wat bij hen hoort en ook niet om wie hun ouders zijn en wat zij doen, zeggen of denken. Het verdrag zegt dus dat alle kinderen op dezelfde manier moeten worden behandeld. 
• Het belang van kinderen moet vooropstaan bij alle maatregelen die kinderen aangaan (artikel 3). Om professionals en ouders te helpen om het beste besluit voor het kind te nemen, hebben we een stappenplan ontwikkeld. Dat heet Het beste besluit en is gemaakt volgens de richtlijnen van het VN-Kinderrechtencomité.
• Ouders zijn verantwoordelijk voor de zorg voor hun kind en hun opvoeding. In plaats van ouders kunnen dat ook anderen zijn die volgens de wet verantwoordelijk zijn voor het kind. Daarbij houden ze rekening met de ontwikkeling van het kind. De overheid moet dat respecteren en hen hierbij ondersteunen (artikel 5 en artikel 18). Daarom moet er jeugdhulp zijn voor kinderen die dat nodig hebben.
• Kinderen en ouders mogen niet van elkaar worden gescheiden (artikel 9). Maar dat mag wel als dat in het belang van het kind is. Ziet de overheid dat het thuis helemaal niet goed gaat met een kind? Dan kan ze beslissen dat het kind ergens anders moet wonen waar hij of zij de zorg krijgt die bij hem of haar past. Maar alleen als het niet anders kan. Er zijn ook regels voor wat er gebeurt als ouders en kinderen van elkaar worden gescheiden. Daar moet iedereen zich aan houden. Kinderen en ouders moeten in dat geval hun mening kunnen geven. Worden ouders en kinderen van elkaar gescheiden? Dan hebben ze recht op regelmatig persoonlijk contact. Maar niet als dat contact niet in het belang van het kind is.
• De overheid moet kinderen beschermen tegen alle vormen van geweld, mishandeling en verwaarlozing (artikel 19). Is er thuis sprake van geweld, mishandeling of verwaarlozing? Dan kan de overheid een kind uit huis plaatsen. Maar dat mag alleen als het niet anders kan, zoals in artikel 9 staat. En ook in de jeugdhulp heeft elk kind recht op bescherming tegen geweld, mishandeling en verwaarlozing.
• Voor kinderen die niet of tijdelijk niet in hun eigen gezin kunnen opgroeien, moet de overheid zorgen voor opvang, bijvoorbeeld een pleeggezin, gezinshuis of jeugdhulpinstelling (artikel 20). Daar hebben kinderen recht op bijzondere bescherming.
• Is een kind uit huis geplaatst? Dan moet regelmatig worden bekeken of dat nog steeds de beste oplossing is (artikel 25).
• Sommige kinderen die jeugdhulp krijgen, wonen op een plaats waar de deuren op slot gaan. Dat heet gesloten jeugdhulp. Dit betekent dat ze niet meer de vrijheid hebben om zomaar naar buiten te gaan. Daarnaast gelden in de gesloten jeugdhulp bijzondere regels. Een plaatsing in gesloten jeugdhulp mag alleen als het echt niet anders kan, en zo kort mogelijk (artikel 37).

Ook deze andere artikelen zijn belangrijk voor kinderen en jongeren die jeugdhulp krijgen

• Ieder kind heeft het recht om te leven en zich te ontwikkelen (artikel 6). Als het voor zijn of haar ontwikkeling nodig is, moet een kind daarom jeugdhulp krijgen.
• Ieder kind heeft het recht om te vertellen wat het vindt van zaken die hem of haar aangaan. Die mening moet serieus genomen worden (artikel 12). Dus als een kind vindt dat de jeugdhulp niet goed bij hem of haar past, dan moeten professionals daarnaar luisteren.
• Ieder kind heeft recht op de best mogelijke gezondheid en gezondheidszorg (artikel 24).

Kom je er niet uit? Neem contact op

Zie je in jouw werk dat kinderrechten structureel onder druk staan? Meld dan een signaal. We verzamelen signalen uit het veld en gebruiken ze om verandering teweeg te brengen. Je hoeft geen oplossing te hebben — jouw ervaring is waardevol.

Neem contact op