Ouders die in de gevangenis zitten

Neem Annelyn, die 15 was toen haar vader ’s nachts thuis werd opgepakt door de politie. Na die vervelende gebeurtenis voelde ze zich nooit meer helemaal veilig, want blijkbaar kan je vader of moeder zomaar meegenomen worden.

Wat vindt de Kinderombudsman?

Kinderen van wie een ouder in de gevangenis zit, hebben recht op informatie, zorg en ondersteuning. En ze hebben het recht om een relatie te onderhouden met hun beide ouders, als dat in hun belang is en als ze dat zelf willen. De overheid en hulpverleners moeten hun best doen om ervoor te zorgen dat deze kinderen zo min mogelijk last en nare gevolgen hebben van de situatie.

Kinderen hebben behoefte aan informatie

Kinderen willen graag weten wat ze kunnen verwachten als hun vader of moeder naar de gevangenis moet. Soms weten ze zelfs helemaal niets: Waarom is hun vader of moeder opgepakt? Waar is hij naartoe? Wanneer komt hij weer terug? Het is belangrijk dat ze die informatie snel krijgen nadat een ouder is aangehouden. Ook hebben kinderen behoefte aan één aanspreekpunt voor het gezin om vragen aan te stellen over hoe het verdergaat.

Meer aandacht en ondersteuning voor deze kinderen

De gevangenschap van een ouder is een schokkende ervaring voor kinderen. Een aanhouding is beangstigend om mee te maken. Maar ook als een kind daarbij zelf niet aanwezig is, kan het huis onveilig voelen na een aanhouding. Daarnaast hebben kinderen het bijvoorbeeld moeilijk omdat andere kinderen hen buitensluiten of pesten. Of omdat andere kinderen van hun ouders niet meer met hen mogen spelen. Ook kunnen ze te maken krijgen met armoede of verwaarlozing. Kinderen als Annelyn schamen zich ook vaak omdat ze een ouder hebben die gevangenzit. Of denken dat ze niet meer van hun ouder mogen houden, want de omgeving ziet die als crimineel.

Is er een aanhouding in een huis waar ook kinderen zijn? Dan moet er volgens de Kinderombudsman iemand bij zijn die rekening houdt met de belangen van die kinderen. Ook moeten gemeenten ervoor zorgen dat hulpverleners goed letten op de kinderen van ouders die gevangenzitten. De gezinnen van die kinderen moeten een eigen gezinscoach krijgen. Dat is iemand die het gezin ondersteunt, advies geeft en begeleidt. Verder moeten scholen zich inspannen om ervoor te zorgen dat deze kinderen niet worden gepest of uitgesloten.

Contact tussen kind en gevangen ouder

Contact met hun vader of moeder die in de gevangenis zit, is belangrijk voor kinderen. De Kinderombudsman wil dat dit contact op een kindvriendelijke manier kan plaatsvinden voor kinderen van alle leeftijden. Op bezoek gaan in de gevangenis kan indrukwekkend of zelfs beangstigend zijn voor kinderen. Het is prettig als het contact met een gevangen ouder zo normaal mogelijk verloopt, ook al zijn er veiligheidsvoorschriften in de gevangenis.

Tijdens de gewone bezoekuren mogen ouders en kinderen elkaar niet altijd aanraken en knuffelen, omdat de gevangenisleiding bang is dat gevangenen spullen krijgen die ze niet mogen hebben. Dat vinden kinderen heel naar. Zij willen hun ouder graag aanraken. De oplossing zou zijn om de ouder voor en na het bezoek te controleren.

Voor kinderen van 3 tot 16 jaar organiseren gevangenissen minimaal vier keer per jaar een ouder-kinddag. Daar kunnen kinderen hun gevangen ouders zien in een omgeving die zo kindvriendelijk mogelijk is. Zelf zeggen kinderen dat ze hun ouder elke maand in een kindvriendelijke ruimte willen zien, met de mogelijkheid om samen iets te doen, zoals sport, knutselen of een spelletje. De Kinderombudsman is het daarmee eens en vindt dat gevangenissen dit contact buiten schooltijden moeten organiseren. Ook willen wij dat er zulke momenten komen voor kinderen van 0 tot 3 jaar, want lichamelijk contact is onmisbaar voor een goede band tussen ouder en kind.

Hier hebben kinderen recht op

In het Kinderrechtenverdrag staat waar kinderen recht op hebben. De volgende artikelen zijn belangrijk voor kinderen met een ouder die gevangenzit:

• De rechten in het Kinderrechtenverdrag zijn er voor ieder kind (artikel 2). Daar is geen uitzondering op. Je mag kinderen niet anders behandelen om iets wat hun ouders hebben gedaan.
• Ouders zijn verantwoordelijk voor de zorg voor hun kind en voor de opvoeding en ontwikkeling van hun kind. De overheid moet dat respecteren en hen hierbij ondersteunen (artikel 5 en artikel 18). Dat geldt ook als een ouder gevangenzit.
• Is een kind gescheiden van een ouder of van beide ouders? Dan heeft het recht op regelmatig persoonlijk contact met beide ouders (artikel 9). In dit artikel staat ook dat overheid kinderen moet vertellen waar de ouders zijn, bijvoorbeeld als die gevangen zijn genomen. Maar niet als dat niet goed is voor het kind.
• Ieder kind heeft het recht om te vertellen wat het vindt van zaken die hem of haar aangaan. Die mening moet serieus genomen worden (artikel 12). Het is belangrijk om te luisteren naar kinderen van ouders die gevangenzitten.