Het begrip van de vrijheid van meningsuiting is nauw verbonden met politieke debat en het concept van de democratie. De normen op het beperken van de vrijheid van meningsuiting betekenen dat publieke debat niet kan volledig worden onderdrukt, zelfs in tijden van nood. Een van de meest opvallende voorstanders van het verband tussen vrijheid van meningsuiting en democratie is Alexander Meiklejohn. Hij stelt dat het concept van de democratie is dat van zelfbestuur door het volk. Voor een dergelijk systeem om te werken een geïnformeerde kiezers nodig is. Om op gepaste wijze geïnformeerd, moet er worden geen beperkingen op de vrije stroom van informatie en ideeën. Volgens Meiklejohn, zal de democratie niet trouw aan haar essentiële ideaal zijn als de machthebbers in staat zijn om de kiezers te manipuleren door informatie achter te houden en de verstikkende kritiek. Meiklejohn erkent dat de wens om opinie te manipuleren kunnen voortkomen uit het motief van het zoeken aan de samenleving ten goede komen. Maar, zo betoogt hij, het kiezen van manipulatie ontkent, in haar middelen, het democratisch ideaal.
Eric Barendt noemt deze verdediging van de vrije meningsuiting op het terrein van democratie “waarschijnlijk de meest aantrekkelijke en zeker de meest trendy vrije meningsuiting theorie in de moderne westerse democratieën”. Thomas I. Emerson uitgebreid op dit verweer, toen hij betoogde dat vrijheid van meningsuiting helpt om een evenwicht tussen stabiliteit en verandering. De vrijheid van meningsuiting werkt als een “veiligheidsklep” om stoom af te blazen als mensen anders misschien worden gebogen over de revolutie. Hij stelt dat “Het principe van een open discussie is een methode voor het bereiken van een meer flexibele en tegelijkertijd de meer stabiele gemeenschap, van de handhaving van het precaire evenwicht tussen gezond decollete en de noodzakelijke consensus.” Emerson Verder stelt dat “de oppositie een belangrijke maatschappelijke functie dient in het compenseren of verbeteren van (de) normale proces van bureaucratische verval.”
Uit onderzoek van de Worldwide Governance Indicators project bij de Wereldbank, geeft aan dat de vrijheid van meningsuiting, en het proces van verantwoording die de opleiding volgt, hebben een aanzienlijke impact op de kwaliteit van het bestuur van een land. “Voice and Accountability” binnen een land, gedefinieerd als “de mate waarin een land de burgers zijn in staat om deel te nemen bij de keuze van hun regering, evenals de vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en vrije media” is een van de zes dimensies van bestuur dat de Worldwide Governance Indicators maat voor meer dan 200 landen.
