Kinderombudsman onderzoekt rechtsmogelijkheden voor kinderen

De Kinderombudsman opent een onderzoek naar de huidige mogelijkheden voor minderjarigen om zelf hun recht te halen of gehoord te worden bij een rechter. Het gaat om alledaagse voorbeelden, waarbij kinderen een groot en direct belang hebben: mag je bij een echtscheiding zelf aangeven bij welke ouder je wilt gaan wonen? Waar kan je als  minderjarige terecht bij een conflict over de uitbetaling van een bijbaantje? Het onderzoek richt zich specifiek op mogelijke belemmeringen in het gebruik van de formele en informele rechtsingang, en bij de ondersteuning door een bijzonder curator.

Minderjarigen kunnen in Nederland in beginsel niet zelf naar de rechter stappen. Zij worden ‘in rechte’ vertegenwoordigd door hun ouders. Dat gaat in de meeste gevallen goed, maar er zijn situaties waarin de belangen van de ouders en de minderjarigen niet overeenkomen, bijvoorbeeld bij de vaststelling van een omgangsregeling. De Nederlandse wet voorziet in die gevallen in de aanstelling van een bijzonder curator, die in de gerechtelijke procedure uitsluitend kan opkomen voor de belangen van het kind. Op een beperkt aantal onderwerpen heeft een minderjarige van 12 jaar en ouder een eigen rechtsingang, bijvoorbeeld bij het verzoek tot opheffing van een ondertoezichtsstelling of beëindiging van een uithuisplaatsing. Tenslotte kan een minderjarige van 12 jaar en ouder middels de informele rechtsingang een verzoek voorleggen aan de rechter.

Op grond van binnengekomen klachten, gesprekken met deskundigen uit de wetenschap, hulpverlening en advocatuur en een voorstudie naar de beschikbare literatuur heeft Kinderombudsman Marc Dullaert zich een beeld gevormd van de huidige praktijk. Dullaert signaleert drie drempels, die voor minderjarigen de toegang tot het recht belemmeren:

1. Kinderen, hulpverleners en juristen zijn onvoldoende bekend met de bestaande mogelijkheden van de bijzonder curator en de formele en informele rechtsingang.
2. Voor zover de mogelijkheden wel bekend zijn, betekent dit nog niet dat de toegang tot de rechter al of niet met toevoeging van de bijzonder curator voor kinderen ook wordt gerealiseerd.
3. Er gelden geen kwaliteitscriteria voor de bijzonder curator en er is ook geen landelijke registratie van gekwalificeerde curatoren. Hierdoor kan de toegevoegde waarde per curator sterk verschillen.

Het onderzoek van de Kinderombudsman richt zich niet alleen op aspecten van het feitelijk gebruik van deze rechtsmogelijkheden voor minderjarigen, maar strekt zich ook uit tot mogelijke verbeteringen in de praktijk en de mogelijkheden voor aanpassing van wet- en regelgeving.

Het belang van een goede rechtspositie voor kinderen vloeit voort uit het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Artikel 12 van het verdrag stelt dat ieder kind de gelegenheid moet hebben om zijn of haar mening te geven in (juridische) kwesties die voor het kind van belang zijn. In het specifieke geval van echtscheidingen bepaalt artikel 9.2 dat alle betrokkenen – dus ook het kind – hun mening moeten kunnen geven.