Jong & Goed lezing de Kinderombudsman bij afscheid bestuur NJR

Ter gelegenheid van het afscheid van het huidige bestuur van de NJR (Nationale Jeugd Raad) sprak de  Kinderombudsman de speech 'Jong en Goed' uit. De bijeenkomst vond op 29 juni 2011 plaats in het Academiegebouw in Utrecht. Dit was de speech:

Dames en Heren,
Begin 2012 zal Nederland opnieuw aan haar verplichting voldoen om een periodieke rapportage uit te brengen aan het Comite voor de Rechten van het Kind in Geneve. De Kinderombudsman zal, ondanks dat we er nog niet zo lang zijn, het Comite ook voorzien van een eigen rapportage, waarin we zullen weer geven wat we bij de Kinderombudsman in de eerste maanden als signalen hebben opgevangen. Gezien ons korte bestaan zullen we waarschijnlijk niet in staat zijn een hele kinderrechtenmonitor uit te brengen aan het Comite, waarin alle artikelen uit het verdrag besproken worden. Toch wil ik als eerste Kinderombudsman van Nederland van me laten horen.

Ook de NJR zal opnieuw een jongerenrapportage uitbrengen. Een perfect voorbeeld van jongerenparticipatie als je het aan mij vraagt: jongeren zelf een stem geven en laten rapporteren over waar jongeren in Nederland tegen aan lopen. Ik kijk uit naar de jongerenrapportage en ben erg benieuwd op welke punten deze verschilt van de overige rapportages, die door de overheid, de NGOs en door de Kinderombudsman worden opgesteld.

De periodieke rapportageplicht is een belangrijk instrument van het Comite voor de Rechten van het Kind. Elke staat die partij is bij het verdrag legt eens in de vijf jaar verantwoording af over wat er gedaan is om de situatie op het gebied van kinderrechten te verbeteren. Het functioneert als een middel van 'naming and shaming'; geen enkel land - laten we zeggen bijna geen enkel land - wil graag te boek komen staan als een land waarin kinderen niet veilig en gezond kunnen opgroeien. Het openbaar maken van je inspanningen, om er voor te zorgen dat de kinderrechten worden nageleefd, vormt dus een belangrijk pressiemiddel.

De rapportage van veel landen is er niet een om trots op te zijn, in een aantal landen is de situatie ronduit slecht. Het inzetten van kindsoldaten, zowel door rebellengroepen als overheidslegers, kinderarbeid, discriminatie van kinderen uit minderheidsgroeperingen, het ontzeggen van onderwijs aan groepen kinderen, grootschalige kinderprostitutie; het zijn zaken waar we gelukkig in Nederland niet op grote schaal mee te maken hebben.

Nederland heeft een belangrijke taak om, via internationale organisaties, maar ook in haar bilaterale betrekkingen, kinderrechten wereldwijd op de kaart te zetten. Nederland kan dit echter alleen op een geloofwaardige manier doen wanneer zij zelf het goede voorbeeld geeft.
Wanneer Nederland vol trots kan zeggen dat het een land is waar kinderen zich gezond en veilig kunnen ontwikkelen tot volwassen burgers.
Wanneer de overheid het belang van het kind continu zal herkennen en erkennen.
Waar de overheid haar uiterste best doet om er voor te zorgen dat de kinderrechten werkelijkheid worden voor alle kinderen.

Op deze manier kunnen we de rapportage aan het Comité ook zien als het delen van 'best practices'; landen maken inzichtelijk op welke wijze ze de kinderrechten in de praktijk hebben gebracht, zodat andere landen daarmee hun voordeel kunnen doen.

Ik heb onlangs in een interview gezegd dat veel mensen denken dat Nederland op het gebied van kinderrechten het Aerdenhout van de wereld is. Omdat we het hier allemaal netjes voor elkaar hebben. Natuurlijk, Nederland is een prettige plek om te wonen en op te groeien. Er is goed onderwijs, goede medische zorg, politie en justitie worden speciaal opgeleid om behoorlijk met kinderen en jongeren te werk te gaan en wanneer ouders hun plicht om wat voor reden dan ook niet kunnen vervullen zijn er allerlei mogelijkheden om een kind op te vangen.

Toch moeten we ook in Nederland alert blijven. Kinderrechten zijn geen rustig bezit. Geen vanzelfsprekendheid. In sommige gevallen schort er wat aan het beleid, in andere gevallen ontstaan problemen juist bij de uitvoering daarvan.

Een paar voorbeelden. Het recht op onderwijs is voor iedereen glashelder. Toch gaan ook in Nederland niet alle kinderen en jongeren naar school. We krijgen als Kinderombudsman signalen binnen van kinderen die al maanden thuiszitten, omdat er geen passend onderwijs voor hen is.
Het Verdrag voor de Rechten van het Kind stelt ook dat kinderen altijd gehoord moeten worden bij belangrijke beslissingen die hen raken. Maar wanneer ouders gaan scheiden en een omgangsregeling wordt vastgesteld, hebben kinderen en jongeren niet altijd een stem en kan het gebeuren dat zij verplicht worden een van de ouders te blijven zien, ook wanneer zij dit niet willen of dit niet in hun belang is.
Hoe makkelijk de rechten van het kinderen over het hoofd worden gezien, bleek nog onlangs toen het kabinet aankondigde de vergoeding voor tolken in de gezondheidszorg te schrappen. De minister vond dat wanneer je in Nederland woont, jezelf ervoor moet zorgen dat je goed Nederlands spreekt, ook als je naar de dokter moet. Dat is een keuze die je kunt maken, daar heb ik als Kinderombudsman ook niets over te zeggen. Maar waar ik als Kinderombudsman wel meteen over nadenk is de vraag: Welk effect heeft dit op kinderen en jongeren en hun toegang tot gezondheidszorg? Een kind kan er zelf echt niets aan doen wanneer zijn of haar ouder onvoldoende  Nederlands spreekt of verstaat, maar wordt wel geconfronteerd met de effecten van deze maatregel. Want stel dat de arts uit wil leggen hoe een bepaald medicijn voor het kind gebruikt dient te worden, maar de ouders begrijpen hem verkeerd. Dan loopt dat kind gevaar. Of zijn ouders besluiten om maar helemaal niet meer naar een arts te gaan. Op zo een moment wordt de toegang tot gezondheidszorg voor kinderen ernstig belemmerd en daarmee een recht geschonden. In dit geval heb ik bij de minister erop aangedrongen kinderen uit te zonderen van deze maatregel.

Ik noem deze voorbeelden om te laten zien dat we in Nederland nog elke dag alert moeten zijn. Ze laten zien dat rechten van kinderen ook geschonden kunnen worden, wanneer we het eigenlijk helemaal niet verwachten. Bij de vormgeving van nieuw beleid - door de overheid of instanties daarbuiten - zou eigenlijk constant de vraag moeten worden gesteld wat het mogelijke effect voor kinderen en jongeren is. Ook als de onderwerpen op het eerste gezicht niets met kinderen of jongeren te maken lijken te hebben, zoals bij het voorbeeld van de tolken in de gezondheidszorg. Ik zou me voor kunnen stellen dat je een soort 'kindtoets' ontwikkelt;  een effectmeting op het gebied van kinderrechten.

Dat is mijn taak als Kinderombudsman, om constant in de gaten te houden wat er gebeurt. Op alle terreinen. Door constant na te gaan of er mogelijk sprake is van een schending van het kinderrechtenverdrag.

Maar eigenlijk wil je natuurlijk dat niet alleen de Kinderombudsman toeziet op de naleving van het kinderrechtenverdrag, maar dat iedereen die te maken heeft met de vormgeving of uitvoering van beleid dat mogelijk effect heeft op kinderen en jongeren hierover nadenkt en het kind-perspectief in oogschouw neemt.

Dan gaat het om de beleidsambtenaar op het ministerie, de politieagent, de arts in het ziekenhuis, onderwijzer voor de klas en natuurlijk ook de ouders thuis. Bij hen ligt tenslotte de eerste verantwoordelijkheid in de opvoeding en  bescherming van kinderen. Naast het toezicht op de naleving van kinderrechten, zie ik de bewustwording van kinderrechten als mijn belangrijkste taak. Zodat er in Nederland een omgeving gecreëerd wordt, waarin iedereen in de omgeving van kinderen en jongeren bijdraagt aan hun ontwikkeling.

Meteen in de eerste week na mijn benoeming stond ik in de Tweede Kamer tijdens het nationaal jeugddebat van de NJR.  Dat was een goede introductie. Ik ben onder de indruk van het werk van de NJR. Van het enthousiasme en de expertise van de medewerkers, waar we al heel snel goed mee samenwerkten. Ik wil het oude bestuur hartelijk danken voor hun inzet en initiatieven en wens het nieuwe bestuur veel succes!